รักษ์คลองอู่ตะเภา ฟื้นชีวิตให้สายน้ำ
หน้าแรก ข้อมูลทั่วไป สารคดี ฟอรั่ม มีอะไรใหม่
เล่าเรื่องเมืองหาดใหญ่
บทวิเคราะห์เรื่องเมืองหาดใหญ่
เล่าเรื่องเมืองหาดใหญ่ โดย อ.พิชัย ศรีใส >> สถานที่สำคัญ
บทวิเคราะห์เรื่องเมืองหาดใหญ่


แหลมมลายูและดินแดนภาคใต้ เป็นดินแดนที่มีการตั้งถิ่นฐานของมนุษยชาติมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ และเป็นดินแดนที่เป็นทางผ่านบนเส้นข้ามคาบสมุทร จึงมีชนชาติต่างๆเข้ามามากมาย จัดตั้งเป็นชุมชนขนาดใหญ่และมีบทบาทสำคัญมาตั้งแต่ยุคอาณาจักรศรีวิชัย เมื่อประมาณปี พ.ศ. ๑๒๐๐ เป็นต้นมา ระยะนั้นเป็นระยะที่ ศาสนาพราหมณ์ พระพุทธศาสนาและศาสนาอิสลาม เผยแผ่เข้ามาตามลำดับ อันชี้ให้เห็นถึงความรุ่งเรืองมาก่อนไม่น้อยกว่าดินแดนส่วนอื่นๆในภูมิภาคนี้ ต่อมาประมาณปี พ.ศ. ๑๘๐๐ – ๒๐๐๐ ราชอาณาจักรไทย (สุโขทัย–อยุธยา) มีอิทธิพลเหนือดินแดนภาคใต้จนตลอดแหลมมลายู ทำให้ดินแดนภาคใต้รับเอาวัฒนธรรมและวิถีการปกครอง การอยู่รวมกันของชุมชนตามรูปแบบของ สุโขทัยและอยุธยา แม้จะมีความขัดแย้งอยู่บ่อยครั้งก็ตาม จากนั้นไม่นานมีการล่าเมืองขึ้นโดยชาติตะวันตก เมื่อปี พ.ศ. ๒๐๕๑ ปอตุเกต เป็นชาวตะวันตกชาติแรกที่เข้ามาสู่ดินแดนภาคใต้และแหลมมลายู ต่อมา พ.ศ. ๒๑๔๑ ชาวอลันดาเข้ามาและได้นำเอาคริสต์ศาสนามาเผยแพร่ รวมทั้งการติดต่อค้าขายในดินแดนแถบนี้ พ.ศ. ๒๑๕๕ อังกฤษเข้ามามีสัมพันธไมตรีกับราชอาณาจักรไทย อันชี้ให้เห็นว่านครรัฐในหัวเมืองภาคใต้ถูกลดบทบาทลงไป ชาติตะวันตกมองข้ามและให้ความสำคัญกับราชอาณาจักรไทยมากกว่า แต่อย่างไรก็ตาม ชาติตะวันตกก็เริ่มมีความขัดแย้งกันเองเพราะได้แข่งขันกันในอิทธิพลเหนือดินแดนแถบนี้ เริ่มจากฮอลันดากับปอตุเกตและฮอลันดาก็มีอิทธิพลมากกว่าปอตุเกต พ.ศ. ๒๒๐๒ ฝรั่งเศส เข้ามาบ้างและได้แสดงออกอย่างชัดเจนถึงการใช้กำลังคุกคาม สมัยอยุธยาเมื่อปี พ.ศ. ๒๒๐๕ กองเรือฝรั่งเศสยกกำลังเข้าปากอ่าวไทย ทางการไทยใช้ผ้าแดงผูกปลายไม้โบกตอบรับกองเรือฝรั่งเศส ธงแดงจึงได้ใช้เป็นธงชาติไทยสืบมา พ.ศ. ๒๒๒๘ ฝรั่งเศสตั้งห้างค้าขายในเมืองสงขลา พ.ศ. ๒๓๒๙ อังกฤษได้เกาะปีนัง โดยสัญญาเช่าเกาะจากพญาไทรบุรี พ.ศ. ๒๓๓๒ ปัตตานีแข็งเมือง ถูกปราบปรามและแยกเมืองปัตตานีออกเป็น ๗ หัวเมือง พ.ศ. ๒๔๒๕ ฝรั่งเศษขอขุดคอคอดกระอาณาจักรไทยบ่ายเบี่ยงไว้ พ.ศ. ๒๔๔๘ คอซิมบี้นำพันธุ์ยางพาราจากปีนังมาปลูกเป็นครั้งแรกที่จังหวัดตรัง พ.ศ. ๒๔๕๑ ราชอาณาจักรไทยเสียกลันตัน ตรัง-กานู ไทรบุรีและปลิสให้แก่อังกฤษ

ประวัติและความเป็นมาของดินแดนภาคใต้ระยะนี้ ชี้ให้เห็นว่า บทบาทของชุมชนและนครรัฐในดินแดนภาคใต้ได้ถูกทำลายลงอย่างสิ้นเชิงโดยอำนาจรวมศูนย์จากราชอาณาจักรไทย ประกอบกับการล่าเมืองขึ้นของชาติตะวันตกที่สามารถใช้วิธีการต่างๆนาๆ แม้กระทั่งการใช้กำลังทหารเข้ามาบังคับเอาแก่อำนาจรวมศูนย์ของไทย จนในก็ ที่สุดไม่อาจทัดทานได้ และดินแดนภาคใต้ก็เป็นแหล่งทรัพยากรสำคัญที่ชาตินักล่าเมืองขี้นมามาทำการขุดค้นเอาไปจนหมดสิ้น อันนับเป็นบทเรียนยุคแรกๆที่คนในแผ่นดินนี้จำต้องสำเนียกไว้เสมอ

คนภาคใต้อาศัยอยู่บนแผ่นดินที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติประกอบกับสภาพทางธรรมชาติและภูมิอากาศที่เป็นป่าเขาและความรุนแรงของลมทะเล จึงทำให้มีนิสัยเป็นคนรักอิสระและแข็งแกร่งหากจำเป็นต้องมีการต่อสู้ แต่ปกติรักในความสงบ คนภาคใต้ จึงได้มีการบ่มเพาะภูมิปัญญาไว้มากมาย ซึ่งได้อาศัยสภาวะของธรรมชาติ การสร้างสรรค์ของบรรพชนและอิทธิพลความเชื่อจากศาสนา

ลุ่มน้ำอู่ตะเภามีเส้นข้ามคาบสมุทร จากด้านมหาสมุทรแปซิฟิกส่วนอ่าวไทย เข้าสู่ทะเลสาปสงขลาที่หัวเขาแดงมายังปากบางแหลมโพธิ์เข้าคลองอู่ตะเภา ผ่านท่าหาดใหญ่ไปแดนเมืองไทรบุรี (ปลิส) ไปตามลำคลองสู่ทะเลอันดามันฝั่งมหาสมุทรอินเดีย

ท่าหาดใหญ่ ตั้งอยู่บนเส้นข้ามคาบสมุทรเส้นนี้ และตั้งอยู่บนเส้นทางของเส้นการเดินทางบกในอาณาบริเวณลุ่มน้ำอู่ตะเภา ซึ่งเป็นเขตพื้นที่ด้านในของฝั่งทะเล ทำให้ท่าหาดใหญ่เป็นจุดนัดพบที่เหมาะสมที่สุดจุดหนึ่งสำหรับการไปมาหาสู่และการค้าขายแลกเปลี่ยนสินค้า เพราะเหตุว่าสิ่งของและสินค้าสำคัญในยุคนั้นเป็นเครื่องเทศ ของป่าสำหรับคนเมืองและสิ่งของเสื้อผ้า เครื่องใช้ประจำวัน อาหารทะเลและผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมทั้งจากต่างประเทศและปะเทศ สามารถมาขนถ่ายกันได้สะดวก ณ ท่าหาดใหญ่ จากท่าค้าขายบนชายหาดริมคลองอู่ตะเภา ก้าวสู่การเป็นตลาดร้านค้าแบบห้องแถวคนจีนเป็นชุมชนเมือง เป็นแขวงเมืองสงขลา เป็นจุดยุทธศาสตร์ทางการทหาร เป็นจุดผ่านแดนบนเส้นทางบกทางรถไฟ

เมืองหาดใหญ่เป็นเมืองขนาดใหญ่ในจังหวัดสงขลา ปกครองตนเองตามกฎหมายการปกครองท้องถิ่นแบบเทศบาลเรียกว่า เทศบาลนครหาดใหญ่ ซึ่งพัฒนาสืบเนื่องต่อมาจาก การปกครองในรูปแบบสุขาภิบาลตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๗๑ ได้ยกฐานะเป็นเทศบาลตำบลเมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๘ เป็นเทศบาลเมืองเมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๒ และเป็นเทศบาลนครเมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๘ นับถึงปัจจุบันมีคณะเทศมนตรี ๒๓ ชุด

จากการตรวจเอกสารพบ คำว่า หาดใหญ่ จากเอกสารทางการหลายฉบับ นับแต่ จดหมายของหลวงอุดมสมบัติซึ่งบันทึกเกี่ยวกับการทัพครั้งเหตุการณ์สงครามเมืองไทร ใน พ.ศ. ๒๓๘๑ สมัยรัชกาลที่ ๓ พงศาวดารเมืองสงขลา ฉบับของเจ้าพระยาวิเชียรคีรี(บุญสังข์)และฉบับของพระยาวิเชียรคีรี (ชม) โดยกล่าวเป็นนามเรียกขานว่า ทุ่งหาดใหญ่บ้าง ตำบลท่าหาดใหญ่บ้าง ท่าหาดใหญ่บ้าง จากบันทึกพระราชกรณียกิจรายวันของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่กล่าวถึง หาดใหญ่ ครั้งเสด็จประทับแรม ณ หาดทรายใหญ่ ท่าหาดใหญ่ จากการเสด็จกลับจากประพาสประเทศอินเดีย เมื่อวันจันทร์ขึ้น ๒ ค่ำเดือน ๕ พ.ศ.๒๔๑๕ และต่อมาได้มีรายงานในทางการปกครองถึงบ้านหาดใหญ่ในปกครองของอำเภอฝ่ายเหนือ (หาดใหญ่)

จากข้อมูลทางการข้างต้น ทำให้เห็นได้ว่า ชื่อหาดใหญ่ ถูกเรียกขานกันมาก่อน ปี พ.ศ. ๒๓๘๑ หรือ ๑๖๐ กว่าปีที่แล้ว และเป็นชื่อเรียกที่เกี่ยวพันกับความเป็นไปของสภาพธรรมชาติที่มีหาดทรายใหญ่ผุดอยู่ริมท่าหาดใหญ่สองฝั่งคลอง และที่ริมท่าหาดใหญ่นั้นเองมีการยืนยันว่ามีต้นมะหาดขนาดใหญ่ด้านฝั่งตะวันตก (บริเวณใกล้ศาลาลุงทอง) อันเป็นที่หมายสำหรับผู้เดินทางบก ข้อมูลจากคำบอกเล่าบุคคลชี้ให้เห็นว่าตลอดสองฝั่งคลองอู่ตะเภาจะมีท่าต่างๆ มากมายหลายท่า แต่ละท่าจะใช้ต้นไม้ใหญ่เป็นที่หมายแทบทั้งสิ้นเช่น ท่าไทร ท่าแซ(ต้นแซะ) ท่ามันตันเป็นต้น

หากพิจารณาจากเอกสารในทางการปกครอง หาดใหญ่ มีฐานะเป็นแขวงเมืองสงขลา ก่อนจะเป็นอำเภอฝ่ายเหนือ หาดใหญ่ อยู่ในการปกครองที่เรียกชื่อตามตำแหน่งของผู้มาปกครอง เท่าที่ทราบเป็นตำแหน่งหลวงรักษาพลสยามบ้าง …ต่อมามีชื่อเขตปกครองเป็นทางการ ในปี พ.ศ. ๒๔๓๙ เรียก อำเภอฝ่ายเหนือ ตั้งที่ว่าการอำเภอที่ ท่าหาดใหญ่ และในที่สุดเปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอหาดใหญ่ ในปี พ.ศ. ๒๔๖๐

จากข้อมูลข้างต้นเห็นได้ชัดว่าเมืองหาดใหญ่เติบโตมาจากท่าค้าขายทางน้ำ บนเส้นข้ามคามสมุทรในลุ่มน้ำอู่ตะเภาและชื่อหาดใหญ่เป็นที่รู้จักกันมานานแสนนาน คณะผู้ศึกษาค้นคว้าจึงมีความเห็นว่า ชื่อหาดใหญ่ มีที่มาอย่างหลากหลายตามสภาพที่ธรรมชาติได้สรรค์สร้างขึ้นไว้อย่างกรณีหาดทรายใหญ่หนึ่ง อย่างกรณีต้นมะหาดใหญ่ริมคลองที่ท่าหาดใหญ่หนึ่ง อย่างกรณีบ้านหาดใหญ่ตามการกำหนดการปกครองหนึ่ง จากการเป็นชื่อที่เรียกขานกันมานาน คนรุ่นต่อมาได้พร้อมใจกันสร้างสรรค์บ้านเมืองให้เติบใหญ่และขนานนาม หาดใหญ่ เป็นนามเมืองสืบมา

โดย pichaisrisai (ip:203...176)  เมื่อวันที่ 28 พ.ค. 2549 00:09:24 น.

 print friendly version 
 จำนวนคนดู 7792 ครั้ง ความคิดเห็น 13 รายการ ล่าสุดเมื่อ 11 กรกฎาคม 50 20:20:32
 ความคิดเห็น
  ลำดับที่ 1
  โห ! เจ๋งจริงๆ

จาก คนรักหาดใหญ่(ip:61...150)  เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2549 19:32:55 น.


  ลำดับที่ 2
  สวัสดีค่ะอาจารย์

ข้อมูลเกี่ยวกับเมือนหาดใหญ่ของอาจารย์มีประโยชน์มากๆเลยค่ะ
ตั้งแต่เมื่อครั้งที่อาจารย์ให้ทำรายงานเรื่องเมืองหาดใหญ่เมื่อปีที่แล้ว
ก็ได้รู้อะไรๆเกี่ยวกับท้องถิ่นตัวเองเพิ่มขึ้น


ตอนนี้มาเป็นนักศึกษาแล้ว
ก้อยังคงต้องใช้ข้อมูลท้องถิ่นจากอาจารย์ประกอบการทำรายงานอยู่

รายงานเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนมุสลิมกับชุมชนพุทธในอำเภอหาดใหญ่

คงต้องขอมูลจากอาจารย์แล้วล่ะค่ะ


โรสนี - หาดใหญ่วิทยาลัย 60

จาก i'm iDAHh(ip:202...3)  เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม 2549 17:37:47 น.


  ลำดับที่ 3
  สุดยอดไปเลย
จะได้รู้ซะทีว่า...หาดใหญ่...มาจากไหน
เพราะหนูเรียนญว.
แต่เป็นเด็กภาคใต้ตอนบนคะ

จาก เด็กหน้าห้อง19(ip:202...212)  เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2549 11:02:11 น.


  ลำดับที่ 4
 
click to view full image (photo size 1989 byte(s) : 106 x 106 pixel)
หาดใหญ่นี่เจ็งจิงๆๆๆๆๆๆ

จาก เด็กดี(ip:58...225)  เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2549 13:52:53 น.


  ลำดับที่ 5
 

จาก น้องโอ๋(ip:202...212)  เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2549 13:27:25 น.


  ลำดับที่ 6
  ดีมากเลยคะ แต่พรุ่งนี้แว่วว่าจะสอบ สงสัยงานนี้ได้เต็มแน่ๆ เชิญเพื่อนๆภาคอื่นมาเชิญชมด้วย อยากศึกษาภาษาถิ่นใต้ เชิยติดต่อสาวนิติ /17 คะ แล้วจะรูว่าภาษใต้หรอยจังฮู้

จาก หนูณิช(ip:202...212)  เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2549 13:33:33 น.


  ลำดับที่ 7
  เหมือนกับความคิดเห็นข้างบนค่ะ ขอชื่นชม

จาก หอเดียวกับปราง(ip:202...212)  เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2549 13:35:06 น.


  ลำดับที่ 8
  เห็นด้วยกะเม้นที่ 6-7สาวนิติคนนั้นได้เต็มแน่เลย ก๊ากๆๆ

จาก เพื่อนของสองคนข้างบน(ip:222...196)  เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2549 23:03:55 น.


  ลำดับที่ 9
  ทะมัยเวบนี้มันหายากกกกกกกกกกกกกก มากเรยอ่ะ ถ้าว่างๆน่าจะทัมหม่ายหั้ยมันเดก่าเดิมนะ คนที่เค้าเข้ามาจะด้ายอยากเข้ามาอีก

จาก เดก ญว(ip:203...168)  เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2549 13:37:15 น.


  ลำดับที่ 10
 
click to view full image (photo size 12773 byte(s) : 96 x 96 pixel)
อืม....ขี้เกียจเขียนมายแมปอ่ะเซงเลย...

จาก เดกญว5/6 --2550--(ip:203...12)  เมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 2550 22:26:12 น.


  ลำดับที่ 11
  ตั้งเยอะอ่านกว่าจะหมดจาทามมายแมปเสดเมื่อไรเนี้ย
โหดร้าย

จาก เด็ก5/6อีกคน(ip:203...74)  เมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม 2550 14:56:40 น.


  ลำดับที่ 12
  เห้ยบ่นมาก จารย์ให้ทำก็ทำดิ แล้วใส่ห้องไปทำไมฟร่ะ เด๋วอาจารย์ได้หักคะแนนหรอก บ่นมาก

จาก เด็กฟิต(เปลี๊ย)(ip:203...63)  เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2550 00:50:57 น.


  ลำดับที่ 13
  ครายเนี่ยเสียชื่อ 5/6 หมดเลย
เราต้องชมอาจารย์ซิ อาจารย์เก่งจังเลย......
(แต่อาจารย์ค่ะงานยากจังเลย..)

จาก ครายเนี่ย(ip:203...8)  เมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม 2550 20:20:32 น.


 แสดงความคิดเห็น

กรณีที่ท่านไม่ได้เป็นสมาชิก กรณีที่ท่านเป็นสมาชิก
ชื่อผู้ตั้งหัวข้อ  ! username
อี-เมล์ password
ข้อความ :: !
Bold Italic Underline Left Center Right Ordered List Bulleted List Text Color Background Color Hyperlink Image Horizontal Rule
งง ยิ้มยิงฟัน หน้าบึ้ง โกรธ ง่วง กรอกตา ยิ้ม แลบลิ้น ขยิบตา เยี่ยม มาดเท่ห์
รูปภาพ : Options
ป้อนเลข 0 ในช่อง - > เพื่อเป็นการตรวจสอบและป้องกัน spam message
 Member username  password remember me  สมัครสมาชิก  Go to top.
 Web Statistics : online 0 member(s) of 24 user(s) from all 203 member(s). SoftGanz Group. My Sql Database Server. PHP. The Apache. Mozilla. Nedstat Basic - Free web site statistics
Personal homepage website counter
User count is 7948120 person(s) and 26569503 hit(s) since Apr,27 2004 , current hit 1 time(s).
The Coca-Cola Foundation