รักษ์คลองอู่ตะเภา ฟื้นชีวิตให้สายน้ำ
หน้าแรก ข้อมูลทั่วไป สารคดี ฟอรั่ม มีอะไรใหม่
สารคดี คนค้นคลอง
เสมือนหนึ่งว่าย้อนเวลา
ต้นน้ำสายคลอง
ยามเช้าของวันนั้น
คณะทัวร์ล่องเรือ
ประสบการณ์แปลกใหม่
ขยะ! ขยะ! ขยะ!
วัดคูเต่า
ร่องรอยอดีต
ยามเช้าของวันนั้น คณะทัวร์ล่องเรือ ประสบการณ์แปลกใหม่ ขยะ! ขยะ! ขยะ! วัดคูเต่า

โดย ชาคริต โภชะเรือง

แล้วข้อมูลอันเกี่ยวเนื่องแนบแน่นกับคลองอู่ตะเภาก็กลับมาโลดแล่นมาอยู่ในหัวผมอีกครั้ง

ลักษณะกายภาพ

ลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภาถือได้ว่าเป็นลุ่มน้ำย่อยที่ 7 ในลุ่มน้ำที่ 21 (ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา) ที่ใหญ่ที่สุดในบรรดา 5 ลุ่มน้ำของจังหวัดสงขลา มีพื้นที่วัดได้ประมาณ 2,840,000 ตารางกิโลเมตร คลอบคลุมอาณาเขตพื้นที่ 7 อำเภอ 35 ตำบล 252 หมู่บ้าน อันได้แก่ อำเภอสะเดา อำเภอนาหม่อม อำเภอหาดใหญ่ อำเภอคลองหอยโข่ง อำเภอบางกล่ำ อำเภอรัตภูมิ และอำเภอควนเนียง โดยมีเทศบาล 7 เทศบาล คือ เทศบาลนครหาดใหญ่ เทศบาลเมืองบ้านพรุ เทศบาลตำบลสะเดา เทศบาลตำบลปาดังเบซาร์ เทศบาลตำบลพังลา เทศบาลตำบลพะตง และเทศบาลตำบลปริก โดยที่มีสายน้ำสำคัญคือคลองอู่ตะเภา ซึ่งเป็นสายน้ำที่ใหญ่ที่สุดในจังหวัดสงขลา หากมองดูในเชิงกายภาพแล้ว จะมีความกว้างของผิวน้ำในหน้าแล้งโดยเฉลี่ย บริเวณต้นน้ำ 6-15 เมตร กลางน้ำ 15-30 เมตร และปลายน้ำ 30-50 เมตร และลึกประมาณ 3.5 เมตร คลองอู่ตะเภานี้ไหลจากทิศใต้ไปสู่ทิศเหนือ โดยมีจุดเริ่มจากชายแดนไทย-มาเลเซีย ไปสิ้นสุดที่ทะเลสาบสงขลาตอนล่าง บริเวณบ้านท่าเมรุ อำเภอบางกล่ำ และบ้านแหลมโพธิ์ อำเภอหาดใหญ่ รวมความยาวทั้งสิ้น(เฉพาะส่วนที่เรียกว่าคลองอู่ตะเภา) ประมาณ 130 กิโลเมตร มีปริมาณน้ำท่าที่ไหลลงสู่ทะเลสาบสงขลา เฉลี่ยรายปีประมาณ 837 ล้านลูกบาศก์เมตร (ศุนย์อุทกวิทยาและการบริหารน้ำภาคใต้,2545)

ทั้งนี้คลองอู่ตะเภาได้รับน้ำจากสันปันน้ำที่สำคัญสามแหล่งคือ

  1. เทือกเขาน้ำค้าง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาสันกาลาคีรี เขาน้ำค้างอยู่ในพื้นที่รอยต่อของอำเภอสะเดา อำเภอนาทวี และประเทศมาเลเซีย(ในอดีตประมาณ พ.ศ.2500-2530 เขาน้ำค้าง เป็นฐานบัญชาการใหญ่แห่งหนึ่ง ของพรรคคอมนิวนิสต์มาลายา) ต้นน้ำจากเขาน้ำค้าง เริ่มจากลำธารเล็กๆ จำนวนมากรวมกันเป็นคลองที่ชื่อ "คลองใหญ่" ไหลจากทิศตะวันออกเฉียงใต้ ไปทิศตะวันตกเฉียงเหนือ เริ่มต้นจากชายแดนมาเลเซีย มาในพื้นที่อำเภอสะเดา จนมาบรรจบกับคลองรำที่บ้านท่าโพธิ์ ตำบลท่าโพธิ์ อำเภอสะเดา กลายเป็นคลองอู่ตะเภา
  2. เทือกเขาแก้ว เป็นเทือกเขารอยต่อระหว่างอำเภอสะเดา อำเภอคลองหอยโข่ง กับพื้นที่จังหวัดสตูล และประเทศมาเลเซียยางส่วน (ในอดีตเป็นฐานบัญชาการใหญ่ของพรรคคอมมิวนิสต์ไทย ในสงขลา เรียกกันว่า "กองทัพผาดำ") ต้นน้ำจากเทือกเขาแก้วนี้สายหลักๆ เริ่มจากจุดที่เรียกว่าเขารูปช้างในเขตอำเภอสะเดา และสายน้ำจากน้ำตกผาดำ ในเขตอำเภอคลองหอยโข่ง สายน้ำทั้งสองมารวมกันที่บ้านคลองรำ(หรือคลองหรำ) อำเภอสะเดา เรียกว่า คลองรำ ซึ่งไหลจากทิศตะวันตกเฉียงใต้ ไปทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ไปรวมกับคลองใหญ่ที่บ้านท่าโพธิ์ อำเภอสะเดา กลายเป็นคลองอู่ตะเภา
  3. เทือกเขาย่อยๆ ซึ่งเพิ่มปริมาณน้ำให้กับคลองอู่ตะเภาในตอนกลางน้ำ ตั้งแต่บ้านม่วงก็อง ตำบลพังลา อำเภอสะเดา ถึงเขตเมืองหาดใหญ่ ทั้งด้านตะวันออกและตกของคลอง เช่น เขาวังชิงเขามีเกียรติ เขาคอหงส์ เขาคันหลาว และภูเขาในเขตอำเภอนาหม่อม และอำเภอจะนะบางส่วน รวมทั้งน้ำจากเทือกเขาแก้วตอนปลาย เช่นน้ำจากน้ำตกโตนงาช้างอีกด้วย ดังนั้นจึงอาจกล่าวได้ว่า ต้นน้ำทั้งสามแหล่ง เป็นแม่ผู้ให้กำเนิดแก่คลองอู่ตะเภา

สภาพตลิ่งของคลองอู่ตะเภาจะมีความสูงเฉลี่ย 3-5 เมตร ในตอนต้นน้ำ และค่อยๆลดต่ำลงเหลือ 1-2 เมตร ในตอนปลายน้ำ ลักษณะตลิ่งจะเป็นตลิ่งลดระดับจากกว้างลงไปแคบ ในลักษณะ "บันไดสามขั้น" ทำให้รองรับน้ำได้มากในฤดูฝน (ปัจจุบันการขุดลอกของโครงการพัฒนาต่างๆ ได้ทำลายลักษณะบันไดสามขั้นของคลองอู่ตะเภาไป ทำให้รองรับน้ำได้น้อยในฤดูฝน น้ำจึงท่วมง่ายขึ้น) นอกจากนั้น ยังมีพื้นที่รองรับน้ำในลักษณะ ป่าพรุ หนองน้ำ และทุ่งรับน้ำ อีกหลายจุด(เอกสารคณะธรรมยาตรา,2542)

ปัจจุบันคลองอู่ตะเภาเป็นแหล่งทิ้งของเสีย น้ำเสีย ของโรงงานอุตสาหกรรม ตลอดแนวสองฝั่งคลอง รวมถึงแหล่งน้ำเสียจากชุมชน ครัวเรือน โดยเฉพาะเทศบาลหาดใหญ่

นอกจากนี้

  • อู่ตะเภายังเป็นแหล่งน้ำดิบของการประปาภูมิภาค ที่ผลิตน้ำประปาจำหน่ายแก่ประชาชนทั่วไป ทั้งเทศบาลนครหาดใหญ่และเมืองสงขลา
  • อู่ตะเภายังเป็นแหล่งประมงของชาวบ้านที่อาศัยแหล่งน้ำนี้เป็นที่หากินเลี้ยงชีพ
  • อู่ตะเภาเป็นแหล่งน้ำสำหรับการเกษตรกรรมของประชาชน
  • อู่ตะเภาเป็นเส้นระบายน้ำเมื่อน้ำป่าไหลหลาก
  • อู่ตะเภาเป็นแหล่งวัฒนธรรมทางชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมมายาวนาน จนจัดได้ว่าเป็นอู่อารยธรรมของสงขลา
 Member username  password remember me  สมัครสมาชิก  Go to top.
 Web Statistics : online 0 member(s) of 16 user(s) from all 203 member(s). SoftGanz Group. My Sql Database Server. PHP. The Apache. Mozilla. Nedstat Basic - Free web site statistics
Personal homepage website counter
User count is 7953554 person(s) and 26602504 hit(s) since Apr,27 2004 , current hit 1 time(s).
The Coca-Cola Foundation